Een miswak gebruiken doe je in het kort zo: snijd een halve centimeter van het uiteinde, kauw daarop tot de vezels loskomen, en poets daarmee met korte verticale bewegingen. Spoel hem daarna af, laat hem drogen en snijd het gebruikte stukje er na een paar dagen af.
Dat is de handeling. Wat er verder bij komt kijken is waarom die volgorde zo is, wanneer de miswak binnen de traditie wordt gebruikt, en waar je op kunt letten bij aanschaf. Dat staat hieronder.
Wat een miswak precies is
Een miswak, ook siwak genoemd, is een takje of wortelstukje van de Salvadora persica. Die boom staat in het Arabisch bekend als de arak-boom en in Zuid-Azië als peelu. Het is geen bewerkt product: je koopt hout, en de borstel maak je zelf door erop te kauwen.
Dat verklaart een deel van de vragen die mensen erover hebben. Er zit geen tandpasta bij en die is ook niet nodig. Het hout bevat van nature stoffen die tijdens het poetsen vrijkomen, en de vezels doen het schuurwerk dat bij een tandenborstel door de nylon haren wordt gedaan.
De smaak valt de eerste keer op: kruidig, licht peperig, met een bittere ondertoon. Dat is normaal en het is een teken dat het hout nog vers is.
De miswak in de sunnah
De miswak is een van de bekendste sunnah-producten, en dat verklaart waarom er zoveel naar wordt gezocht. De Profeet Mohammed ﷺ gebruikte hem zo regelmatig dat er meerdere overleveringen over bestaan.
De bekendste is opgenomen in de verzamelingen van al-Bukhari en Muslim, waarin de Profeet ﷺ wordt aangehaald met de woorden dat hij zijn ummah zou hebben bevolen de siwak bij elk gebed te gebruiken, als hij het hun daarmee niet te moeilijk zou maken. In de verzameling van an-Nasa'i staat een overlevering waarin de siwak wordt omschreven als een reiniging voor de mond en iets waarmee de Heer tevreden is.
In de praktijk wordt de miswak binnen de traditie op een aantal momenten gebruikt: voor het gebed, na het opstaan, voor het reciteren van de Koran en op vrijdag. Over de precieze status en toepassing van die momenten bestaan verschillende opvattingen onder geleerden. Dit artikel geeft de overleveringen weer zoals ze zijn overgeleverd en doet daar geen eigen uitleg bij.
Wist je dat? Het woord siwak verwijst naar de handeling en miswak naar het voorwerp waarmee je die handeling verricht. In het dagelijks gebruik worden de twee door elkaar gebruikt en bedoelt vrijwel iedereen hetzelfde: het stokje.
Miswak gebruiken in zes stappen
- Snijd het uiteinde af. Haal met een mesje ongeveer een halve centimeter van de bast, zodat het lichtere hout eronder vrijkomt. Bij een nieuw stokje is dit de enige voorbereiding die nodig is.
- Kauw op het blootgelegde uiteinde. Blijf kauwen tot het hout uitrafelt en er losse vezels ontstaan. Dat duurt bij vers hout een minuut of twee. Kauw zacht, want te hard bijten splijt de vezels in plaats van ze te scheiden.
- Vorm de borstel. De vezels moeten alle kanten op staan, ongeveer zoals de kop van een tandenborstel. Zijn ze plat geslagen, kauw dan iets verder tot ze weer uit elkaar vallen.
- Poets met verticale bewegingen. Beweeg van het tandvlees naar de tandrand, dus van boven naar beneden bij de bovenkaak en andersom bij de onderkaak. De vezels volgen dan de ruimte tussen de tanden. Horizontaal schrobben werkt tegen die structuur in.
- Spoel af en laat drogen. Spoel de vezels na gebruik onder de kraan en leg het stokje op een plek waar lucht bij kan. Nat wegbergen in een gesloten zakje is de snelste manier om er schimmel op te krijgen.
- Snijd het gebruikte deel weg. Na een paar dagen worden de vezels slap en donker. Snijd er dan opnieuw een halve centimeter af en begin bij stap twee.
Het hele ritueel duurt na een paar keer minder dan een minuut. De eerste keren voelt het onwennig, vooral omdat je geen schuim krijgt en dus geen duidelijk eindpunt hebt.
Veelgemaakte fouten
Vier dingen komen het vaakst terug bij mensen die net beginnen.
Het stokje in water laten weken. Het idee is begrijpelijk, want zacht hout kauwt makkelijker. Maar geweekte vezels worden papperig en verliezen hun stevigheid, waardoor ze niets meer schuren.
Te hard bijten. Dan splijt het hout in de lengte in plaats van uit te rafelen tot losse vezels. Je houdt dan scherpe punten over die het tandvlees kunnen beschadigen.
Horizontaal poetsen. Dat is de beweging die veel mensen van een tandenborstel gewend zijn, maar de vezels van een miswak liggen in de lengterichting en werken beter met een verticale beweging mee.
Te lang met hetzelfde uiteinde doorgaan. Zodra de vezels donker verkleuren of slap worden, poetsen ze nauwelijks nog. Wegsnijden en opnieuw beginnen kost tien seconden.
Miswak of tandenborstel?
Deze vraag komt vaak terug en het antwoord is meestal niet de een of de ander. De meeste mensen die een miswak gebruiken houden hun tandenborstel gewoon.
Een miswak heeft praktische voordelen: je hebt geen water, wastafel of tandpasta nodig, hij past in een jaszak en je kunt hem gebruiken op momenten waarop poetsen anders niet zou lukken. Dat maakt hem bruikbaar onderweg, op werk of voor het gebed.
Een tandenborstel heeft andere voordelen: de kop komt makkelijker bij de kiezen achterin, en in combinatie met tandpasta krijg je fluoride binnen. Voor wie dat laatste belangrijk vindt is er ook tandpasta met miswak-extract, die je met een gewone borstel gebruikt.
Er is tandheelkundig onderzoek gedaan naar Salvadora persica, maar de uitkomsten daarvan lopen uiteen en dit artikel doet daar geen uitspraak over. Voor vragen over je gebit is een tandarts de aangewezen persoon.
Waar je bij aanschaf op kunt letten
Miswak wordt in Nederland onder sterk wisselende kwaliteit verkocht. Drie dingen zeggen iets.
Verpakking. Vers hout wordt vacuüm of luchtdicht verpakt. Een stokje dat los in een bakje heeft gelegen is meestal uitgedroogd, en uitgedroogd hout rafelt niet meer uit maar breekt.
Geur en smaak. Vers hout ruikt kruidig en peperig. Ruikt het nergens naar, dan is het oud.
Dikte. Dunne stokjes zijn handig voor precisie tussen de tanden, dikkere liggen steviger in de hand. Dat is een kwestie van voorkeur en niet van kwaliteit.
De miswak in de collectie miswak en siwak is biologisch en verpakt, los of per vijf. Daarnaast staat er tandpasta met miswak-extract, gelatine- en fluoridevrij.
Goed om te weten Een miswak gaat bij dagelijks gebruik ongeveer twee tot vier weken mee, afhankelijk van hoe vaak je bijsnijdt. Wie hem alleen voor het gebed gebruikt, doet er langer mee. Kopen per vijf is daarom voor veel mensen praktischer dan losse stokjes.
Bewaren
Bewaar de miswak droog en op kamertemperatuur, met de vezels vrij zodat er lucht bij kan. Een open bekertje of een houder met gaatjes werkt beter dan een dicht etui.
Ga je op reis, laat hem dan eerst volledig drogen voordat je hem inpakt. Een vochtig stokje in een gesloten tas is binnen een paar dagen bedorven.
De miswak hoort bij een bredere groep producten die aan de sunnah wordt verbonden, samen met dadels en zamzam water. Wat daar verder onder valt lees je in Soennah producten: wat zijn het en welke zijn er?, en het overzicht van de drie staat bij sunnah-producten.
